शरीरको आन्तरिक चोटमा उपयोगी हुन्छ बेसार दूध

एजेन्सी ।
सानो छँदा लडेर घाउछोट लाग्दा आमा वा हजुरआमाले दूधमा बेसार हालेर पिउन दिएको याद छ ? बेसार मिसाएको दूध अर्थात् ‘गोल्डेन मिल्क’लाई जुगौंजुगदेखि पारम्परिक घरेलु उपचार मानिँदै आएको छ ।

लडेर सामान्य घाउचोट लाग्दा होस् वा शरीर दुखेको वा थकान महसुस हुँदा धेरैले बेसार दूध पिउने गर्छन् । यसले शरीरको आन्तरिक चोटलाई निको पार्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ । तर यो परम्परागत विश्वास मात्र हो कि साँच्चै यो दूधले काम गर्छ भन्ने प्रश्न बारम्बार उठ्ने गरेको छ ।

आयुर्वेदमा बेसारलाई औषधीय गुणयुक्त जडीबुटी मानिन्छ । बेसारमा कक्रिउमिन नामक सक्रिय यौगिक पाइन्छ । आधुनिक विज्ञानका अनुसार कक्रिउमिन शक्तिशाली एन्टीइन्फलामेटरी र एन्टिअक्सिडेन्ट कम्पाउन्ड हो । यसले शरीरमा सुन्निएको कम गर्छ अनि कोशिकाहरूलाई अक्सिडेटिभ क्षतिबाट बचाउन पनि मद्दत गर्छ । यही कारणले बेसार र कक्रिउमिनका सम्भावित स्वास्थ्य लाभबारे वैज्ञानिक अध्ययन हुँदै आएका छन् ।

किन उपयोगी मानिन्छ बेसार दूध ?

बेसार हरेक नेपाली घरमा पाइने सामान्य मसला हो । तर यो आयुर्वेदिक चिकित्साको महत्त्वपूर्ण हिस्सा पनि हो । जब यसलाई तातो दूधको साथ खाइन्छ । यसले शरीरलाई ऊर्जा प्रोटिन र केही मात्रामा फ्याट पनि दिन्छ । दूधमा रहेको फ्याटले कक्रिउमिनको अवशोषणलाई सुधार्न मद्दत गर्छ । बेसार दूधले शरीरमा सुन्निएको कम गर्ने, रिकभरीमा सहयोग गर्ने र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने कारण पनि यसमा भएको कक्रिउमिन नै हो ।

कक्रिउमिनले कसरी काम गर्छ ?

एनसीबीआईका अनुसार कक्रिउमिन बेसारमा सबैभन्दा सक्रिय तत्व हो । यसले शरीरमा धेरै जैविक प्रक्रियाहरूलाई असर गर्छ ।
इन्फ्लामेशन उत्पन्न गराउने साइटोकाइनहरूलाई नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्दछ ।
फ्री रेडिकलहरूले गर्दा हुने क्षति कम गर्न सक्छ ।
इन्फ्लामेशन बढाउने मार्गहरूको गतिविधि कम गर्न भूमिका खेल्छ ।
शरीरको प्राकृतिक एन्टिअक्सिडेन्ट इन्जाइम गतिविधि बढाउन मद्दत गर्न सक्छ ।
बाथ रोग, मेटाबोलिजमसम्बन्धी रोगहरू, र सूजन अवस्थाहरूमा करक्यूमिनको सम्भावित फाइदाबारे व्यापक रूपमा अनुसन्धान भइरहेको छ ।

बेसार दूध आन्तरिक चोटहरूको लागि साँच्चै लाभदायक छ त ?

यदि चोटपटकले मांसपेशी वा नरम तन्तुहरूमा हल्का सुन्निएको छ र दुखाइ निम्त्याउँछ भने बेसारमा रहेको कक्रिउमिन सुन्निएको कम गर्न मद्दत गर्न सक्छ । कक्रिउमिनले मांसपेशीको रिकभरीमा मद्दत गर्न र व्यायाम पछि हुन सक्ने इन्फ्लामेशन कम गर्न सक्छ भनेर केही अध्ययनहरूले पत्ता लगाएका छन् । तर, बुझ्न जरुरी कुरा के हो भने बेसार दूध फ्र्याक्चर, गम्भीर आन्तरिक रक्तस्राव, वा गहिरो चोटहरूको उपचार होइन । यस्तो अवस्थामा, तुरुन्तै डाक्टरसँग परामर्श गर्नुपर्छ ।

संक्रमणमा कति प्रभावकारी छ बेसार दूध ?

एनसीबीआईका अनुसार, बेसारमा रहेको कक्रिउमिनमा जीवाणुरोधी, एन्टिभाइरल र एन्टिफंगल गुणहरू देखिएको छ । यसले शरीरको प्रतिरक्षा प्रतिक्रिया सन्तुलनमा मद्दत गर्न सक्छ । यद्यपि, मान्छेमा यसले ठ्याक्कै यही प्रभाव पारेको छ भनेर देखाउने प्रमाणहरू अहिले सीमित छन् । यसको अर्थ बेसारको दूधले सामान्य सङ्क्रमणको समयमा शरीरलाई सहयोग गर्न सक्छ । यो घाँटी दुखाई र अन्य सङ्क्रमणहरूको लागि लाभदायक छ तर ब्याक्टेरिया सङ्क्रमणको लागि प्रिस्क्रिप्शन एन्टिबायोटिकको विकल्प भने होइन ।

यी मान्छेले अपनाउनु पर्छ सावधानी

रगत पातलो बनाउने औषधि खाइरहेका बिरामीहरू, पित्तथैलीमा पत्थरी भएका व्यक्तिहरू, कलेजोको गम्भीर रोग भएकाहरू, मिर्गौलाको पत्थरी (विशेष गरी अक्सालेट पत्थरी भएकाहरू), गर्भावस्थामा धेरै मात्रामा बेसार खानेहरू, सप्लिमेन्ट खाने महिलाहरू र बेसारबाट एलर्जी भएकाहरूले बेसारको दूध सेवन गर्नु अघि डाक्टर वा आयुर्वेदिक चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुपर्छ ।